كشاند . منظور ما اين است كه مقصد قرآن و حديث ، تصفيهء عقول و تزكيهء نفوس است براى حاصل شدن مقصد اعلاى توحيد ؛ و غالباً شرّاح احاديث شريفه و مفسرين قرآن كريم اين نكته را كه اصلِ اصول است ، مورد نظر قرار ندادند و سرسرى از آن گذشته‌اند و جهاتى را كه مقصود از نزول قرآن و صدور احاديث به هيچ وجه نبوده - از قبيل جهات ادبى و فلسفى و تاريخى و امثال آن - مورد بحث و تدقيق و فحص و تحقيق قرار داده‌اند . حتى علماء اخلاق هم كه تدوين اين علم كردند ، يا به طريق علمى - فلسفى بحث و تفتيش كردند ؛ مثل كتاب شريف طهارة الأعراق « 1 » محقّق بزرگ ابن‌مسكويه « 2 » و كتاب شريف اخلاق ناصرى « 3 » تأليف حكيم متألّه و فيلسوف

--> ( 1 ) - طهارة الأعراق في تحصيل الأخلاق : كتابى است بىنظير در علم اخلاق ، تأليف حكيم‌ربّانى أبوعلي بن مَسْكوَيه رازى ، متوفّى در سال 421 ق . اين كتاب كه با نام‌هاى تهذيب الأخلاق و طهارة النفس نيز ياد شده است ، بارها در ايران و مصر و لبنان به طبع رسيده است . ( الذريعة ، ج 15 ، ص 188 ) ( 2 ) - احمد بن محمّد بن يعقوب خازن ، مُكنّى به ابوعلى و مشهور به ابن مسكوَيه در رى به‌دنيا آمده و تا آخر عمر در اصفهان سكنا گزيده است . وى از اعيان علما و حكما و معاصر با شيخ الرئيس ابوعلى بن سينا و از خاصّان نُدماى عضدالدوله بود . او را در حكمت و اخلاق و تاريخ كتبى چند است كه از آن ميان طهارة الأعراق از همه مشهورتر است . ( الكُنى و الألقاب ، ج 1 ، ص 325 ) ( 3 ) - اخلاق ناصرى ، كتابى است فارسى در فنون اخلاق ، تأليف حكيم و فيلسوف محقّق ، خواجه نصير الدين طوسى ، متوفّى در سال 672 ق . اين كتاب مانند شرحى است بر طهارة الأعراق ابن مسكويه رازى ، به اضافهء دو مقالهء تدبير منزل و سياست مُدن . محقّق طوسى ، اخلاق ناصرى را به نام امير ناصرالدين عبدالرحيم در سه مقاله و سى فصل ، در زندان قُهَستان ، به سلك تحرير كشيده است . ( الذريعة ، ج 1 ، ص 380 )